Anuk ( Kişniş )

Çok
7 yıl 7 ay önce #26 Yazan: GeZGiN
Kökeni ve Yayılışı :
Eski bir kültür bitkisi olan ve Mısırda M.Ö. 1000 yıllarına ait mezarlarda bulunan Kişniş'in 1540 yılında yayınlanan kitapta da tarımının yapıldığı bildirilmektedir. Eski Mezopotamya kodeksinde kayıtlı bulunduğu M.Ö. 1500 yılında Eski Mısır'da Ebers Papirusunda yazılı olduğu belirtilmektedir. Anadolu'da bitki özellikle anasonlarla birlikte karışık olarak bulunmaktadır. Kişniş özellikle Akde niz Bölgesinde yaygındır. Ancak bugün Orta Avrupa, Hollanda, Romanya, Rus ya, Hindistan, Doğu Asya, Japonya, Kuzey ve Güney Amerika, Mısır ve özellik le Marokka'da tarımı yapılmaktadır.

Botanik Özellikleri
Tek yıllık bir bitki olan Kişniş iğ şeklinde ince bir kök sistemine sahiptir. Dik duran sap yuvarlak olup özellikle üst kısmında dallanmıştır. Sap yüksekliği 80 cm'yi bulabilir. Bütün bitki çıplaktır. Temelde bulunan ve uzun süre kalmayan alt yapraklar uzun saplı olup, parçalanmamış durumdadır. Ancak kenarları kesilmiş basit parçalı veya genellikle 3 lopludur. Bu devrede kişnişi anasondan morfolo jik yönden ayırmak çok güçtür. Ancak kuvvetli kokusu nedeni ile anasondan kolaylıkla ayrılabilir. Ayrıca anason bitkisinin her tarafı pamukumsu tüylerle kaplı olması, diğer bir ayırıcı özelliktir. Kişniş'te orta yapraklar ise genel olarak sapsızdır. Çiçek kümesi uzun saplı olup, genellikle koruyucu yaprağı da yoktur veya büyük ölçüde dumuraa uğramıştır. Çiçek kümesi 3-5 ışınlıdır ve her ışının ucunda ufak çiçek kümesi bulunmaktadır. Tek çiçekler küçük uzunumsu ve uzunlukları eşit olmayan 5 çanak yaprağa, beyazdan kırmızıya kadar değişen küçük 5 taç yaprağa sahiptir. Ayrıca 5 erkek organ ve iki bölümlü dişi organ bulunur.
Kişniş'te meyve diğer umbelliferae'lerin aksine iki parçalı değil tek parçadan oluşmuştur ve şekli yuvarlağımsıdır. Kuru meyvenin kokusu hoş olmasına rağmen, olgunlaşmamış meyve ve yeşil bitkinin kokusu çok kötüdür. Meyve sert, rengi ise sarımsı kahverengiden sarımsı, kırmızıya kadar değişir. Meyve nin ucunda konimsi bir çıkıntı vardır ve bunun ucunda iki yana uzamış sivri uçlar bulunur.
Meyve büyüklüğüne göre başlıca iki varyete ayırt edilir.

1. Coriandrum sativum var. Vulgare; meyvesi 3-5 mm çapındadır. En fazla rastlanılan formudur. Hindistan kişnişi de bu gruba dahildir.
2. Coriandrum sativum var. Microcarpum. Meyvenin çapı 1.5-3 mm arasında değişir. Esas Meksika kökenlidir. Buraya Rus Kişnişi de dahildir.

Kültürü
İklim ve Toprak İstekleri :

Kişniş özellikle hafif, kumlu, kireçce zengin toprakları tercih eder. Aynı şekilde nötr veya hafif alkali toprakları (pH = 6.0-7.5) sever. Sıcak ve kurak bölgelerde iyi yetiştiği belirtilmektedir. Ancak son yapılan araştırmalarda bu bitkinin ılıman iklime sahip bölgelerde de iyi ürün verebildiği ortaya konulmuştur.
Tohumluk : 1000 dane ağırlığı kökene göre 5-10 gr arasında değişmektedir. Safiyetinin % 98, çimlenme gücünün % 75 olması gerekir. 15 oC'de 7 günde çimlenme hızı, 10 günde çimlenme gücü saptanır. Çimlenme kabiliyetini uzun süre devam ettirir. 4 yıllık bir bekletmede çimlenme kabiliyetinin azalışı ancak % 11-31 arasında değişmiştir. Çimlenme kabiliyeti büyük ölçüde olgunluk devresine bağlıdır. Çiçek durumundan dolayı olgunluğun farklı olması çimlenmeye etkili olmaktadır. Genellikle makinalı tarımda çiçek kümesindeki orta meyveler olgunluğa geldiğinde, hasat edilir. Halbuki diğer meyveler henüz daha tam olarak fizyolojik olgunluğa ulaşmamıştır. Meyvelerin hasattan sonra olgunlaşması gerekir.

Yetişme Tekniği : Tahıllar kişniş için en iyi ön bitkidir. Majoran da uygun ön bitkidir. Gelişmesi yavaş olmasına karşın, bakım yönünden kişniş büyük bir zorluk göstermez, ancak mümkün olduğu kadar yabani ottan arınmış tarlaya ekim yapılmalıdır. Meyve ağaçları altında kişniş tarımı uygun değildir. Kişniş özellikle genç gelişme devresinde fazla suya gereksinim duyar. 2-2.5 kg tohumluk 25-30 cm sıra arası mesafesinde tarlaya ekilir. Ekim derinliği 1 cm kadar olup, üzerinden merdane geçirilir. 2-3 hafta sonra bitkiler çıkar ve ilk gelişme devresi çok yavaştır. Vegetasyon devresinde birkaç defa el veya makine ile çapa yapılmakla yabani otlardan temizlenir. Azotlu gübrelemede dikkatli olunmalıdır. Toprak işlemede fosfor ve potas tahıllara verilen dozda verilir. Fazla Azot'ta yatma olacağı gibi hastalık da görülebilir. 8-4 kg/da N. yeterli görülmektedir. özellikle fosforlu gübre uçucu yağ oranı üzerine olumlu etki yapmaktadır.

Hasat : Olgunlaşma uzun bir sürede olduğundan dikkatli davranmak gereklidir. Eğer tarla sarımsı-kahverengi bir hal almışsa hasat zamanı gelmiş demektir. Hasat biçime makinaları ile yapılabilir. Tohum dökülmesini azaltmak için sabah ve akşam saatleri daha uygundur. Bağlanan demetler kurumak için bekletilir ve sonra harmanı yapılır. Büyük olanlar biçerdöver ile hasat edilir. Ancak biçerdöverde gerekli ayarlamanın yapılması lazımdır.

Verim : Meyve veriminin 100-200 kg/da sap veriminin ise 180-300 kg/da arasında değiştiği belirtilmektedir.

Hastalık ve Zararlılar : Kişnişin hastalık ve zararlılarına ait az sayıda çalışma bulunmaktadır. Puccini, petroselini, sapta, yaprak sapında ve yapraklarda bilinen kahverengi veya siyahımsı renkleri oluşturur.


Tüketimi
Kullanılan Bitki Kısmı : Fructus (Semen) Coriandri

Etken Maddesi : Kişnişin meyvesinin en önemli maddesi uçucu yağdır. Kökene göre uçucu yağ oranı % 0.2 ile % 1.5 arasında değişir. Uçucu yağ oranı ile meyve büyüklüğü arasında belirli bir korelasyon vardır. Küçük danelilerdede uçucu yağ oranı, büyük danelilere göre daha yüksektir. Uçucu yağın ortalama % 40'ı meyve kabuğunda, % 60'ı tohumda bulunur. Uçucu yağın esas maddesi D-Linalool'dur. bu uçucu yağın % 60-70'ini oluşturur.

Kullanımı : Karminative ve midevi bir etkiye sahip olan kişniş kuvvet verici, iştah açıcı, yatıştırıcı, gaz söktürücü olarak halk arasında kullanılmaktadır. Ayrıca toz kişniş bal veya şekerle karıştırılıp tansiyon düşürücü ve baş dönmelerini giderici etki yaptığı bildirilmektedir. Kişniş ayrıca şekercilikte ve özellikle likör yapımında kullanılmaktadır.

Ek Dosyalar:

Lütfen sohbete katılmak için Giriş ya da Hesap açın.

Sayfa oluşturma süresi: 0.185 saniye